Σαν Σήμερα – 27 Ιουλίου 1943: Η Μάχη του Κοσμά – Για την Ελλάδα, για την Ελευθερία

«Σ' αυτή τη χαράδρα δυνάμεις του ΕΛΑΣ και όλοι οι κάτοικοι του Κοσμά, μαζί με πατριώτες των γύρω χωριών, έδωσαν μάχη εναντίον των Ιταλών φασιστών κατακτητών.»

- Επιγραφή στο μαρμάρινο μνημείο

Σαν σήμερα, στις 27 Ιουλίου 1943, ο γειτονικός μας Κοσμάς της Κυνουρίας έγινε τόπος θυσίας, γενναιότητας και αντίστασης. Στη χαράδρα που βρίσκεται λίγο έξω από το χωριό, και που όλοι γνωρίζουν ως «Σταυρό», εκεί όπου σήμερα υψώνεται το μαρμάρινο μνημείο μέσα στα έλατα και τα πεύκα, δόθηκε μια σκληρή μάχη που έμεινε χαραγμένη στη μνήμη του τόπου.

Όπως αναγράφεται πάνω στο μνημείο, δυνάμεις του ΕΛΑΣ, μαζί με όλους τους κατοίκους του Κοσμά και πατριώτες από τα γύρω χωριά, έδωσαν μάχη εναντίον των Ιταλών φασιστών κατακτητών. Δεν ήταν μονάχα οι αντάρτες που κράτησαν τα όπλα. Ήταν και οι απλοί χωριανοί, άνθρωποι του μόχθου, που μέσα στις δύσκολες μέρες της Κατοχής στάθηκαν στο πλευρό της Πατρίδας, γνωρίζοντας καλά το τίμημα που μπορούσε να ακολουθήσει.

Στο επάνω μέρος του μνημείου είναι χαραγμένα λίγα, αλλά βαριά λόγια:

«Εθνική Αντίσταση – 27-7-1943 – Μάχη στον Κοσμά – Για την Ελλάδα – Για την Ελευθερία.»

Δεν χρειάζονται περισσότερα. Μέσα σε αυτές τις λίγες λέξεις χωρούν ο αγώνας, η πίστη και η θυσία μιας ολόκληρης γενιάς.

Η σημερινή εικόνα του τόπου αποπνέει γαλήνη. Το λευκό μάρμαρο στέκει αγέρωχο, στεφανωμένο με δάφνη, μέσα στην καταπράσινη αγκαλιά του Πάρνωνα. Εκεί όπου άλλοτε ακούγονταν οι κρότοι της μάχης, σήμερα ακούγεται μόνο ο αέρας που περνά ανάμεσα στα δέντρα, σαν να ψιθυρίζει τα ονόματα εκείνων που αγωνίστηκαν για να παραμείνει η πατρίδα ελεύθερη.

Η Μάχη του Κοσμά δεν ανήκει μόνο στην ιστορία του χωριού. Ανήκει στην ιστορία ολόκληρου του τόπου μας. Υπενθυμίζει πως, όταν οι καιροί το απαίτησαν, μικρά ορεινά χωριά απέδειξαν πως η δύναμη της ψυχής μπορεί να σταθεί απέναντι σε κάθε κατακτητή.

Ογδόντα τρία χρόνια μετά, το μνημείο εξακολουθεί να φυλά σκοπιά στη χαράδρα, όχι για να θυμίζει τον πόλεμο, αλλά για να διδάσκει την αξία της ελευθερίας, της ενότητας και της θυσίας. Είναι ένας σιωπηλός φρουρός της ιστορικής μνήμης, που καλεί κάθε περαστικό να σταθεί για μια στιγμή με σεβασμό απέναντι σε εκείνους που αγωνίστηκαν για την Ελλάδα, για την Ελευθερία.

Μια παράδοση που κρατά ζωντανή εδώ και αιώνες: Η Αγιά Παρασκευή η πρώτη προστάτισσα της Καρίτσας

Η παλιά προστάτισσα του χωριού μας εξακολουθεί να φωτίζει τις καρδιές των Καριτσιωτών.

Σήμερα, 26 Ιουλίου, η Καρίτσα τίμησε με ευλάβεια και συγκίνηση τη μνήμη της Αγίας Παρασκευής, μιας από τις πιο αγαπημένες αγίες της Ορθοδοξίας και μιας μορφής που κατέχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία και στη συλλογική μνήμη του χωριού μας.

Για το χωριό μας η σημερινή γιορτή έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση και τις αφηγήσεις των παλαιότερων, η Αγία Παρασκευή θεωρείται πως υπήρξε η πρώτη προστάτισσα του χωριού, στα χρόνια που ο οικισμός άρχισε να διαμορφώνεται στη σημερινή του θέση. Η παρουσία της είναι τόσο βαθιά ριζωμένη στην ιστορία του τόπου, ώστε το όνομά της εξακολουθεί να ξυπνά μνήμες και να εμπνέει σεβασμό σε κάθε γενιά Καριτσιωτών.

Η προφορική μας παράδοση λέει ακόμη πως ένας παλιότερος ναός αφιερωμένος στην Αγία Παρασκευή βρισκόταν στο σημείο όπου σήμερα στέκει η εκκλησιά του Αγίου Κωνσταντίνου. Οι ναοί μπορεί με τα χρόνια να άλλαξαν, όμως η ευλάβεια των Καριτσιωτών προς την Αγία έμεινε αναλλοίωτη. Πέρασε από γενιά σε γενιά, κρατώντας ζωντανή μια παράδοση που χάνεται στα βάθη του χρόνου.

Και οι φωτογραφίες της σημερινής πανήγυρης μιλούν από μόνες τους. Ο Άγιος Κωνσταντίνος γέμισε από πιστούς κάθε ηλικίας, ενώ η αυλή του πλημμύρισε από γνώριμα πρόσωπα, χαμόγελα και εγκάρδιες συναντήσεις. Μικρά παιδιά έτρεχαν ανέμελα ανάμεσα στους μεγάλους, νέοι στάθηκαν δίπλα στους παππούδες και τις γιαγιάδες τους, οικογένειες αντάμωσαν ύστερα από καιρό και χωριανοί μαζί με επισκέπτες μοιράστηκαν τον άρτο της ευλογίας, έναν καφέ και λίγη κουβέντα κάτω από τον ίσκιο της εκκλησιάς. Άλλοι μέσα στον ναό, βυθισμένοι στην προσευχή, κι άλλοι έξω, με φόντο τις καταπράσινες πλαγιές της Τσούκας, συνέχισαν εκείνη την όμορφη παράδοση του ανταμώματος που συνοδεύει κάθε μεγάλο πανηγύρι.

Η σημερινή πανήγυρη μάς θύμισε, για άλλη μια φορά, πως η ιστορία ενός χωριού δεν φυλάγεται μόνο στις πέτρες και στα κτίσματά του, αλλά κυρίως στις μνήμες, στις παραδόσεις και στην πίστη των ανθρώπων του. Γιατί οι εκκλησιές μπορεί να αλλάζουν με το πέρασμα των αιώνων, όμως η ευλάβεια του λαού προς τους αγίους του μένει πάντα η ίδια. Και οι γιορτές του χωριού δεν είναι μόνο εκκλησιαστικές εορτές· είναι η ζωντανή απόδειξη πως η κοινότητά μας εξακολουθεί να ανασαίνει, να θυμάται και να παραδίδει την πίστη, τις αξίες και την αγάπη για τον τόπο από τη μια γενιά στην άλλη.

Χρόνια πολλά σε όλες και όλους όσοι γιορτάζουν. Είθε η Αγία Παρασκευή να χαρίζει υγεία, φώτιση και δύναμη σε κάθε σπιτικό και να συνεχίσει να σκεπάζει με τη χάρη της την αγαπημένη μας Καρίτσα, όπως κάνει εδώ και αμέτρητες γενιές.

Η Κρήτη Τραγούδησε στην Καρίτσα

«Για μια νύχτα, η πλατεία της Καρίτσας γέμισε λύρα, λαούτο, πενιά και τραγούδια που ένωσαν την Κρήτη με τη Λακωνία σε μια μεγάλη γιορτή της παράδοσης.»

Μια ξεχωριστή βραδιά όπου η κρητική μουσική αντάμωσε τη λακωνική φιλοξενία στην πλατεία του χωριού.

Το βράδυ της Δευτέρας 20 Ιουλίου, η κεντρική πλατεία της Καρίτσας πλημμύρισε από κόσμο, μουσική και ζωντάνια, καθώς πραγματοποιήθηκε η μουσική εκδήλωση «Η Κρήτη τραγουδά στη Λακωνία», που διοργάνωσε ο Πολιτιστικός και Εξωραϊστικός Σύλλογος Απανταχού Καριτσιωτών Λακωνίας.

Πρωταγωνιστής της βραδιάς ήταν ο γνωστός λυράρης και τραγουδιστής Λευτέρης Μαθιουδάκης, ο οποίος, με τη χαρακτηριστική του κρητική λύρα και την αυθεντική ερμηνεία του, ταξίδεψε το κοινό στους μουσικούς δρόμους της Κρήτης. Στο πλευρό του βρέθηκαν ο Μανούσος Κοτσογιάννης στο λαούτο και στο τραγούδι και ο Ανεστέης Νεραντζάκης στην πεντάρα, συνθέτοντας ένα μουσικό σχήμα που κράτησε αμείωτο το κέφι μέχρι αργά.

Το πρόγραμμα περιλάμβανε κρητικά, λαϊκά, νησιώτικα και παραδοσιακά τραγούδια, με τον κόσμο να συμμετέχει με τραγούδι, χορό και θερμό χειροκρότημα. Η πλατεία απέκτησε γιορτινή ατμόσφαιρα και απέδειξε για ακόμη μία φορά πως, όταν η παράδοση συναντά τη φιλοξενία του χωριού, δημιουργούνται βραδιές που μένουν αξέχαστες.

Η εκδήλωση αποτέλεσε ακόμη μία όμορφη πολιτιστική πρωτοβουλία του Συλλόγου, που συνεχίζει να προσφέρει ζωντανές στιγμές στους κατοίκους και στους επισκέπτες της Καρίτσας, κρατώντας ζωντανή την αγάπη για την ελληνική μουσική παράδοση και δημιουργώντας γέφυρες ανάμεσα στις διαφορετικές γωνιές της πατρίδας μας.

Συγχαίρουμε τον Πολιτιστικό και Εξωραϊστικό Σύλλογο Απανταχού Καριτσιωτών Λακωνίας, τους μουσικούς και όλους όσοι συνέβαλαν στην επιτυχία της βραδιάς. Ευχόμαστε να ακολουθήσουν πολλές ακόμη εκδηλώσεις που θα συνεχίσουν να γεμίζουν την πλατεία του χωριού με μουσική, παρέα και χαμόγελα.

Κωνσταντίνος Κατσάμπης (1933–2026)

Με βαθιά συγκίνηση αποχαιρετούμε έναν ακόμη δικό μας άνθρωπο. Ο συγχωριανός μας Κωνσταντίνος Δημητρίου Κατσάμπης έφυγε από τη ζωή σήμερα, 21 Ιουλίου 2026 στην Αδελαΐδα, σε ηλικία 93 ετών.

Γεννήθηκε στην Καρίτσα στις 22 Μαΐου 1933 και μεγάλωσε στα δύσκολα χρόνια του χωριού, κρατώντας σε όλη του τη ζωή άσβεστη την αγάπη για τον τόπο, την οικογένεια και τις αξίες με τις οποίες ανατράφηκε.

Παντρεύτηκε τη Δημητρούλα, το γένος Δημητρίου Δρουγγάνη, από τη Βλησιδιά Κυνουρίας, και μαζί δημιούργησαν μια αγαπημένη οικογένεια, την οποία υπηρέτησαν με αγάπη, μόχθο και αφοσίωση.

Στις 18 Ιανουαρίου 1962, με πρόσκληση του αδελφού του Γιάννη Κατσάμπη, επιβιβάστηκαν στο υπερωκεάνιο «Πατρίς» και πήραν τον δρόμο της ξενιτιάς, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή στην Αυστραλία.

Δεν ξέχασε ποτέ το χέρι που τον βοήθησε στα πρώτα του βήματα. Όταν πια ρίζωσε στη νέα του πατρίδα, στάθηκε κι εκείνος δίπλα σε συγγενείς, βοηθώντας τους να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο.

Ήσυχος, εργατικός και αξιοπρεπής, ο Κώστας υπήρξε ένας από εκείνους τους πρωτοπόρους Καριτσιώτες που, με υπομονή και σκληρή δουλειά, δημιούργησαν μια καλύτερη ζωή για τα παιδιά τους, χωρίς ποτέ να λησμονήσουν την Καρίτσα που τους γέννησε.

Στη λατρεμένη του σύζυγο Δημητρούλα, στους γιους τους, στα εγγόνια, στα δισέγγονα και σε όλους τους συγγενείς του εκφράζουμε τα πιο θερμά και ειλικρινή μας συλλυπητήρια.

Κώστα, καλό σου ταξίδι. Θα σε θυμόμαστε πάντα με αγάπη και εκτίμηση.

Ας είναι αιωνία η μνήμη σου.

Ανέκδοτο από την Καρίτσα του Χτες: Ο κουμπάρος και τα… ακριβά ψάρια

Τα αξίζουν, κουμπάρα μου! Τα αξίζουν!

Στα παλιά τα χρόνια στην Καρίτσα, τότε που το ψάρι ήταν πιο σπάνιο κι από βροχή τον Αύγουστο, ένας κουμπάρος βρέθηκε Κυριακή μεσημέρι καλεσμένος στου κουμπάρου του.

Το τραπέζι ήταν όπως τα ήξερε το χωριό. Στη μέση του σοφρά ήταν ακουμπισμένη η μουρχούτα, γεμάτη «λάχανα», όπως έλεγαν τότε όλα τα άγρια χόρτα. Δίπλα, λίγο ψωμί ζυμωτό, κρασί από το βαρέλι και, μεγάλη πολυτέλεια, φρέσκα ψάρια που είχε φέρει εκείνο το πρωί ο ψαράς που γύριζε τα χωριά.

Μόλις κάθισαν, ο κουμπάρος δεν έχασε καιρό. Άφησε τα λάχανα στην άκρη κι έπεσε στα ψάρια σαν να είχε να δει θάλασσα από τότε που γεννήθηκε. Ένα, δεύτερο, τρίτο... τα κόκαλα άρχισαν να στοιβάζονται μπροστά του.

Όποιος τον έβλεπε εκείνη την ώρα θα θυμόταν την παλιά κουβέντα του χωριού:

— Θέλει μια μουρχούτα να χορτάσει!

Η κουμπάρα τον κοίταξε με μια μικρή ανησυχία και του λέει γλυκά:

— Κουμπάρε, έχει και λάχανα!

Ο κουμπάρος ούτε που σήκωσε το κεφάλι.

— Ευχαριστώ, κουμπάρα... καλύτερα είναι τα ψάρια!

Η κουμπάρα ξαναμίλησε, αυτή τη φορά με μια παρατήρηση:

— Ναι... αλλά τα ψάρια είναι ακριβά!

Κι εκείνος, χωρίς να χάσει μπουκιά, αποκρίθηκε ατάραχος:

— Τα αξίζουν, κουμπάρα μου! Τα αξίζουν!

Λένε πως το τραπέζι γέλασε τόσο, που για χρόνια, κάθε φορά που κάποιος άφηνε τα φτωχικά και διάλεγε τον πιο εκλεκτό μεζέ, όλο και βρισκόταν κάποιος να του πει με νόημα:

— Τα αξίζουν, κουμπάρα μου! Τα αξίζουν!