Δημήτριος Τσαμάλης (1946–2026)

Με βαθιά θλίψη αποχαιρετούμε τον συγχωριανό μας Δημήτρη Τσαμάλη, του Γεωργίου.

Ο Δημήτρης γεννήθηκε στην Καρίτσα την 1η Ιουλίου 1946 και μεγάλωσε με τις αξίες του τόπου μας, της οικογένειας, της πίστης και της αξιοπρέπειας. Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 79 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα ήσυχο αλλά γεμάτο αποτύπωμα αγάπης και προσφοράς.

Υπήρξε αφοσιωμένος σύζυγος της Γεωργίας, στοργικός πατέρας, τρυφερός παππούς και αγαπημένος αδελφός και θείος. Η οικογένειά του στάθηκε πάντα το κέντρο της ζωής του, και καμάρωνε για τα παιδιά, τα εγγόνια και το δισέγγονό του.

Η εξόδιος ακολουθία θα ψαλεί σήμερα, Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου 2026, στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Γεράκι.

Εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια στη σύζυγό του, στα παιδιά, στα εγγόνια, στο δισέγγονό του και σε όλους τους οικείους του.

Αιωνία του η μνήμη.

The Weekend that Never Dawned

(Kosmas, 29–30 January 1944. Not to be forgotten.) 

Some dates the years can never claim,
They live as wounds, as duty, as flame.

I stepped out to the lower threshing grounds,
And gazed across the village bounds.
I saw the fire devour the homes,
Wolves among the scattered flocks,
Enemies at every door.

Kosmas woke to smoke and cries,
Flames climbing high into the skies.
Not alone in grief, not alone in pain,
The village burned, but hearts remain.
From five hundred homes, few were spared,
Yet courage endured, and prayers were shared.

That weekend stays alive in our sight,
Not to reopen wounds, but to honour light.

The sheep may scatter, the wolves may roam,
But Kosmas endures to make our hearts its home.

Σαν σήμερα πριν από 82 χρόνια: Το Μαύρο Σαββατοκύριακο του Κοσμά

29–30 Ιανουαρίου 1944

«Σαν σήμερα, πριν από 82 χρόνια, ο Κοσμάς είδε τις φλόγες να καταπίνουν τα σπίτια και τις καρδιές των ανθρώπων του.»

Μια ημερομηνία που δεν ξεχνιέται

Υπάρχουν ημερομηνίες που δεν τις σβήνει ο χρόνος. Τις κουβαλά ο τόπος σαν πληγή και σαν χρέος. Για τον Κοσμά της Κυνουρίας, το γειτονικό μας χωριό, η πιο βαριά και σκοτεινή ημερομηνία είναι το Σαββατοκύριακο της 29ης και 30ής Ιανουαρίου 1944. Ένα Σαββατοκύριακο που δεν ξημέρωσε ποτέ κανονικά και που πόνεσε όχι μόνο τον Κοσμά, αλλά και εμάς, χάρη στους ισχυρούς δεσμούς συγγένειας που ενώνουν τα δύο μας χωριά εδώ και πολλές γενιές.

«Στίχοι από στάχτη και καπνό»

Κι όταν τα λόγια δεν φτάνουν για να πουν τον πόνο, τότε μιλά το τραγούδι. Ένα τραγούδι βγαλμένο από τα χείλη των ντόπιων, από τη στάχτη και τον καπνό εκείνων των ημερών:

«Βγήκα στα Κάτω Αλώνια
κι αγνάντιο στο χωριό•
βλέπω φωτιά στα σπίτια,
λύκους στα πρόβατα,
μεγάλοι εχτροί.»

Λίγοι στίχοι, μα μέσα τους χωρά ολόκληρη η συμφορά. Η φωτιά, ο φόβος, οι λύκοι, όχι μόνο τα θηρία του βουνού, αλλά και οι άνθρωποι που έγιναν εχθροί.

Ο Κοσμάς: Συγγένεια και αίμα ανακατεμένο

Ο Κοσμάς δεν είναι για το χωριό μας απλώς ένα άλλο χωριό δίπλα μας στον Πάρνωνα. Είναι συγγένεια. Είναι αίμα ανακατεμένο. Είναι δεκάδες γάμοι, κουμπαριές και οικογένειες που ένωσαν τα δύο χωριά μέσα στα χρόνια. Γι’ αυτό κι ό,τι χτύπησε τον Κοσμά, άγγιξε και τα δικά μας σπίτια, τις δικές μας μνήμες.

Τότε ήταν που οι Γερμανοί κατακτητές, μαζί με ντόπιους συνεργάτες, αποφάσισαν να τιμωρήσουν τους Κοσμίτες για τη συμβολή τους στην Εθνική Αντίσταση. Να τιμωρήσουν ένα χωριό που δεν λύγισε, που στάθηκε με αξιοπρέπεια απέναντι στην Κατοχή.

Η φωτιά και η σιωπή στον Πάρνωνα

Πάνω στο βουνό του Πάρνωνα, σ’ αυτό το χωριό όπου η άγρια ομορφιά της ελληνικής φύσης σμίγει με τον ελεύθερο ανθρώπινο στοχασμό, τη λεβεντιά και τους αγώνες του Έθνους μας για ελευθερία και ανεξαρτησία, γράφτηκε άλλη μία μαύρη σελίδα της ιστορίας. Μια σελίδα που βαραίνει για πάντα τη συνείδηση των Γερμανών και των συνεργατών τους.

Σαν σήμερα, πριν από 82 χρόνια, ο Κοσμάς πυρπολήθηκε και καταστράφηκε ολοκληρωτικά. Από τα 505 σπίτια του χωριού, τα 498 παραδόθηκαν στις φλόγες. Σπίτια ανθρώπων που είχαν συγγένεια, δεσμούς και ρίζες και με το δικό μας χωριό. Ο καπνός ανέβηκε στον Πάρνωνα και η σιωπή απλώθηκε σε όλα τα γύρω χωριά.

Μνήμη και σύμβολο ελευθερίας

Τα χρόνια πέρασαν. Όμως το ολοκαύτωμα του Κοσμά καταγράφηκε στην ιστορία και χαράχτηκε βαθιά στη μνήμη. Όχι μόνο των Κοσμιτών, αλλά και όλων όσων μοιράζονται μαζί τους κοινή καταγωγή, κοινές ιστορίες και κοινό πόνο.

Σήμερα, ο Κοσμάς έχει μετουσιωθεί σε σύμβολο ελευθερίας και ανεξαρτησίας των Ελλήνων πάνω στον Πάρνωνα. Είναι μια δύναμη που ενεργεί μέσα από την ιστορία και μας θυμίζει πως τα χωριά μας δεν τα ενώνει μόνο η γεωγραφία, αλλά και το αίμα και η μνήμη.

Και όσο οι δεσμοί αίματος, οι ιστορίες των παππούδων και οι αφηγήσεις περνούν από γενιά σε γενιά, εκείνο το μαύρο Σαββατοκύριακο θα παραμένει ζωντανό. Όχι για να πληγώνει, αλλά για να θυμίζει και να τιμά.

Λόγια καρδιάς από τη θεία Ελένη Σαράντη

Σχετικά μ’ αυτά τα χρόνια, αξίζει πραγματικά να σταθεί κανείς λίγο και να ακούσει μια φωνή που τα έζησε. Γι’ αυτό και προτείνουμε στους αναγνώστες να αφιερώσουν χρόνο στη ζωντανή προφορική μαρτυρία της θεια-Ελένης Σαράντη, όπως καταγράφηκε σε μια κουβέντα καρδιάς με τον ανιψιό της Παναγιώτη Κατσίκα.

Μια κουβέντα απλή, μα βαριά από μνήμες. Με λόγια ταπεινά, όπως τα λένε οι άνθρωποι που τα πέρασαν, η θεια-Ελένη ξεδιπλώνει τη ζωή της στα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου.

Θυμάται τον εμπρησμό του χωριού, τους Ιταλούς και τους Γερμανούς, τους αντάρτες και τους Χίτες, τη φτώχεια, την πείνα και τον φόβο που δεν έφευγε απ’ τα σπίτια και τις καρδιές. Όλα αυτά άφησαν σημάδια βαθιά πάνω της, σημάδια που δεν σβήνουν εύκολα.

Κι όμως, μέσα απ’ τον πόνο, ξεπροβάλλει η αντοχή της ψυχής. Δεν μιλά μόνο για τα βάσανα, μα και για την επιμονή να σταθεί όρθια, να παλέψει για μια καλύτερη ζωή, για προκοπή και για λίγη χαρά, όπως άξιζε σε όλους.

Η μαρτυρία της μπορεί να ακουστεί ολόκληρη στον παρακάτω σύνδεσμο:

https://archive.istorima.org/interviews/EL-15468

Σχέδια που σκοτεινιάζουν τα βουνά πάνω από την Καρίτσα

«Δεν μιλάμε για φήμες· μιλάμε για σχέδια που προβλέπουν δεκάδες ανεμογεννήτριες στις κορφές που αγναντεύουν την Καρίτσα.»

Τις τελευταίες μέρες έρχονται στην επιφάνεια πληροφορίες που δεν μπορούν να αφήσουν κανέναν στην Καρίτσα αδιάφορο. Σύμφωνα με επίσημα σχέδια της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), φαίνεται πως προχωρά ένας εκτεταμένος σχεδιασμός για την εγκατάσταση αιολικών πάρκων στις κορφές που αγναντεύουν το χωριό μας, ξεκινώντας από το Φεστούτσι στον Κοσμά και απλώνοντας στις γύρω ράχες.

Όπως μας λέει ο Σωτήρης Σκεύης, πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Μαρίου καθώς και απόγονος της Καρίτσας, τα σχέδια αυτά δεν είναι μικρής κλίμακας: «Για να πάρετε μία ιδέα για τι καταστροφή μιλάμε, οι άρπαγες έχουν πλάνα να εγκαταστήσουν δύο τεράστια αιολικά πάρκα που θα κινούνται προς δύο κατευθύνσεις ξεκινώντας από την θέση «Σταυρός» 1.240μ. εκεί που υπάρχει το μνημείο της μάχης Φεστουτσίου.»

Το νότιο τόξο, τα βουνά που μας ενώνουν

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το νότιο τόξο του σχεδιασμού. Πρόκειται για μια συνεχόμενη γραμμή που όλοι λίγο-πολύ έχουμε περπατήσει, βοσκήσει, σταθεί να αγναντέψουμε. Σύμφωνα με τα στοιχεία, η χάραξη ξεκινά από το Φεστούτσι και περνά διαδοχικά από: Φεστούτσι – Μαζαράκι – Ελατιάς – Μεγάλο Βράχο – Μνήματα – Καναλάκια – Καταφύκι – Προφήτη Ηλία Κουνουπιάς.

Δεν είναι απλά σημεία στον χάρτη. Είναι τόποι με όνομα και ιστορία. Εκεί βρίσκονται παλιά μονοπάτια, ξωκλήσια, βοσκοτόπια, σημεία που κρατούν μνήμες γενεών, όχι μόνο για την Καρίτσα, αλλά και για τα γύρω χωριά. Η ιδέα και μόνο πως αυτές οι ράχες κινδυνεύουν να καλυφθούν από δεκάδες ανεμογεννήτριες και δρόμους εξυπηρέτησης βαραίνει την καρδιά πολλών.

Δεν είναι φήμες

Ο Σωτήρης Σκεύης είναι ξεκάθαρος: «Αυτά δεν τα γράφω από το μυαλό μου αλλά από τα σχέδια της ΡΑΕ που έχω στην κατοχή μου, λόγω δικαστικού αγώνα που δίνουμε σαν κοινότητα Μαρίου κατά των καταπατητών της γης μας και έτσι ξέρουμε τα άνομα σχέδια τους.»

Μέσα από αυτή τη διαδικασία έχει γίνει γνωστό ότι ο συνολικός σχεδιασμός μιλά για περισσότερες από 60 ανεμογεννήτριες, απλωμένες στις δύο κατευθύνσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με τον  Σωτήρη Σκεύη, ο πραγματικός αριθμός είναι 34.»

Ένα έργο, μια γνώριμη ιστορία

Έτσι, φαίνεται να ακολουθείται ένα σενάριο που έχουμε ξαναδεί αλλού: πρώτα ανακοινώνεται ένας πολύ μεγάλος αριθμός εγκαταστάσεων και, ύστερα από αντιδράσεις και προσφυγές, παρουσιάζεται μια «μείωση» ως υποχώρηση και λύση.

Όμως για όσους ζουν εδώ, ακόμη και λιγότερες ανεμογεννήτριες σημαίνουν την ίδια αλλαγή: δρόμους, μπετόν, παρεμβάσεις που δεν παίρνονται πίσω.

Τι διακυβεύεται

Οι κορφές πάνω από την Καρίτσα δεν είναι απλώς βουνά. Είναι μέρος της ζωής μας, της μνήμης μας, της συνέχειας του τόπου. Το αν θα μείνουν όπως τις γνωρίσαμε ή αν θα αλλάξουν για πάντα, δεν είναι ένα θέμα μακρινό ή θεωρητικό.

Είναι μια υπόθεση που αφορά όλους μας και που, όπως φαίνεται, θα κριθεί τόσο στα δικαστήρια όσο και στη στάση που θα κρατήσουμε ως άνθρωποι του τόπου.

Ζέστη, γέλια και ρίζες: Το σημερινό Καριτσιώτικο Αντάμωμα Κάτω από τα Μεγάλα Δέντρα

«Κάθε χρόνο, κάτω από τον ίσκιο των μεγάλων δέντρων, οι Καριτσιώτες της Αυστραλίας ξανασμίγουν· μνήμες, χαμόγελα και αγκαλιές φέρνουν το χωριό πιο κοντά, εδώ στη νέα τους πατρίδα.»

Ο ήλιος έκαιγε δυνατά όπως μόνο ο ήλιος της Αυστραλίας ξέρει, ο υδράργυρος άγγιζε τους 36 βαθμούς, αλλά το Σάουτερ Παρκ του Γκούντγουντ ζωντάνεψε από νωρίς με γέλια, φωνές και μυρωδιές ψητού. Κάτω από τον ίσκιο των μεγάλων χάκμπερι, οι Καριτσιώτες, μικροί και μεγάλοι, συγκεντρώθηκαν όπως κάθε χρόνο, συνεχίζοντας μια παράδοση που ξεκινά δεκαετίες πριν, όταν οι πρώτοι συγχωριανοί τους στάθηκαν στο ίδιο σημείο, κρατώντας ζωντανή την καρδιά της Καρίτσας στη νέα πατρίδα.

Οι ψησταριές έκαιγαν, τα τραπέζια στρώθηκαν με φροντίδα, και οι εθελοντές περιφέρονταν ανάμεσα στους καλεσμένους, φροντίζοντας κάθε λεπτομέρεια με υπομονή και αγάπη. Τα παιδιά έτρεχαν ανάμεσα στα δέντρα, γελούσαν και κυνηγιούνταν, ενώ οι μεγαλύτεροι, με μια σκέψη στο χωριό τους, αντάλλαζαν χειραψίες, αγκαλιές και ιστορίες από τα παλιά. Κάθε χαμόγελο, κάθε χειρονομία, κάθε γέλιο έμοιαζε να γέφυρα ανάμεσα στο τότε και το τώρα, ζωντανεύοντας τη συλλογική μνήμη της κοινότητας.

Την εκδήλωση τίμησε με την παρουσία του ο Δήμαρχος Άνλεϊ, κ. Μάικλ Χιούιτσον, συνοδευόμενος από τον ελληνικής καταγωγής Διευθύνοντα Σύμβουλο, κ. Πίτερ Τσόκα, και τη σύζυγό του. Η παρουσία τους έστελνε μήνυμα σεβασμού και αναγνώρισης για τη μακρά και ζωντανή σχέση της τοπικής αυτοδιοίκησης με την Καριτσιώτικη κοινότητα.

Στον χαιρετισμό του, ο δήμαρχος τόνισε τη σημαντική συνεισφορά των Καριτσιωτών και των Ελλήνων μεταναστών στην ανάπτυξη της περιοχής, υπογραμμίζοντας ότι τέτοιες συναντήσεις δεν είναι απλώς κοινωνικές εκδηλώσεις• είναι ζωντανοί φάροι μνήμης και πολιτισμού. Με τα λόγια του να αντηχούν ανάμεσα στα χάκμπερι, η σκυτάλη πέρασε στον πρόεδρο της Κοινότητας, που συνέδεσε τη μνήμη του παρελθόντος με τα σχέδια για το μέλλον.

Ο πρόεδρος της Κοινότητας, ο αυστραλογεννημένος Μιχάλης Μαλαβάζος, μοιράστηκε τη ζεστασιά της ημέρας, κρατώντας στα χέρια του το χειρόγραφο ενός βιβλίου που θα χρηματοδοτηθεί από τη Δημαρχία του  Άνλεϊ: «Το Καριτσιώτικο Αντάμωμα δεν είναι απλώς μια συνάντηση. Είναι η ψυχή της Καρίτσας εδώ, τόσο μακριά από το χωριό μας. Χάρη στους εθελοντές μας, η Καρίτσα παραμένει ενωμένη και ζωντανή. Φέτος, αυτό θα γίνει ακόμα πιο ορατό με τη δημοσίευση ενός βιβλίου που θα γιορτάσει την 40ή επέτειο της Κοινότητας, παρουσιάζοντας ιστορίες και φωτογραφίες των πρώτων 70 περίπου οικογενειών από την Καρίτσα που εγκαταστάθηκαν στην Αυστραλία».

Η ομιλία του προέδρου έντυσε την ατμόσφαιρα με μια γλυκιά νοσταλγία, προετοιμάζοντας το έδαφος για το επικείμενο βιβλίο και τη νέα γενιά της κοινότητας. Ξεχωριστή ήταν η συμμετοχή της τρίτης και τέταρτης γενιάς Καριτσιωτών• παιδιά και εγγόνια των πρώτων μεταναστών, μεγαλωμένα στην Αυστραλία αλλά με βαθιές ρίζες στο χωριό των προγόνων. Μαζί τους και φίλοι της κοινότητας, που αγαπούν την Καρίτσα σαν δική τους, προσθέτοντας ακόμα περισσότερη ζεστασιά, γέλιο και ζωή στο αντάμωμα.

Και καθώς ο ήλιος άρχισε να κατεβαίνει πίσω από τα χάκμπερι, η κοινότητα, κάτω από τον ίσκιο των γιγάντων, ανανέωσε τη σιωπηλή της υπόσχεση: να ανταμώνει, να θυμάται και να κρατά ζωντανή την Καρίτσα, για τα παιδιά, τα εγγόνια και τις γενιές που έρχονται.

Φωτογραφίες ευγενική παραχώρηση Παναγιώτη Κατσάμπη και Δήμητρας Ροζακλή